Thư viện Polaris☯ Hỏi Thầy Huyền
Thân vượng, thân nhược là đánh giá nhật chủ (can ngày sinh, đại diện cho bạn) mạnh hay yếu so với phần còn lại của lá số Bát Tự. Dụng thần là hành có lợi nhất để đưa lá số về thế cân bằng: thân vượng thường cần hành tiết bớt hoặc chế ngự, thân nhược thường cần hành sinh phù. Đây là bước quyết định mọi kết luận phía sau, và cũng là phần nhiều tranh cãi nhất trong Bát Tự.
Bài này trình bày các tiêu chí xét vượng nhược mà hầu hết sách đều dùng, các cách lấy dụng thần, chỗ nào các trường phái bất đồng, và nói rõ trang lá số Bát Tự của chúng tôi tính theo cách nào, giới hạn ở đâu.
Vì sao phải xét thân vượng hay thân nhược
Thập thần cho biết mỗi chữ có quan hệ gì với nhật chủ. Nhưng một chữ Tài là tốt hay gánh nặng lại tùy nhật chủ có đủ sức hay không. Người khỏe mang được vác nặng, người yếu thì vác nặng thành bệnh. Vì vậy trước khi luận Tài, Quan, Ấn, Thực (xem bài thập thần trong Bát Tự), người xem phải cân xem nhật chủ nặng hay nhẹ.
Hai phe được đặt lên bàn cân:
- Phe phù trợ: Tỷ Kiếp (cùng hành nhật chủ) và Ấn (hành sinh ra nhật chủ).
- Phe tiết, khắc: Thực Thương (hành nhật chủ sinh ra, làm hao khí), Tài (hành nhật chủ khắc, làm tốn sức) và Quan Sát (hành khắc nhật chủ).
Bốn tiêu chí xét thân vượng, thân nhược
Hầu hết sách Bát Tự dùng chung mấy tiêu chí dưới đây, chỉ khác ở mức độ coi trọng.
Đắc lệnh: nguyệt lệnh là quan trọng nhất
Nguyệt lệnh là địa chi của trụ tháng, đại diện cho mùa sinh. Nhật chủ sinh vào mùa hành mình vượng (hoặc mùa hành sinh ra mình vượng) gọi là đắc lệnh. Ví dụ nhật chủ Giáp Mộc sinh tháng Dần, Mão (mùa xuân) là đắc lệnh; sinh tháng Thân, Dậu (mùa thu, Kim vượng khắc Mộc) là thất lệnh.
Nguyệt lệnh được coi trọng nhất vì nó quyết định cả năm hành đang ở trạng thái vượng, tướng, hưu, tù hay tử, như đã giải thích ở bài âm dương ngũ hành. Nhiều sách nói nguyệt lệnh chiếm đến một phần ba, thậm chí một nửa sức nặng của cả lá số.
Đắc địa: thông căn ở địa chi
Nhật chủ có gốc (căn) khi trong các địa chi có tàng can cùng hành với nó. Ví dụ nhật chủ Bính Hỏa, gặp chi Tỵ (tàng Bính), Ngọ (tàng Đinh), Dần (tàng Bính) hay Tuất, Mùi (tàng Đinh) là có gốc. Gốc ở bản khí mạnh hơn gốc ở dư khí; gốc ở chi ngày và chi tháng thường được coi nặng hơn chi năm.
Một số sách còn dùng vòng Trường Sinh 12 cung (Trường Sinh, Mộc Dục, Quan Đới, Lâm Quan, Đế Vượng, Suy, Bệnh, Tử, Mộ, Tuyệt, Thai, Dưỡng) để đo sức của can tại mỗi chi. Ở đây có một tranh cãi lâu đời: can âm có Trường Sinh riêng đi nghịch (như Ất Mộc trường sinh tại Ngọ), hay "âm dương đồng sinh đồng tử" dùng chung với can dương. Mỗi bên đều có sách dẫn chứng.
Đắc thế: thấu can và sinh trợ
Ngoài gốc, nhật chủ còn được giúp bởi các thiên can Tỷ Kiếp và Ấn lộ ra ở trụ năm, tháng, giờ. Can trong chi mà lộ lên hàng can gọi là thấu can, coi là có lực rõ ràng. Nhiều Tỷ Kiếp, Ấn thấu và có gốc là "đắc thế"; ngược lại, bị Tài, Quan, Thực Thương vây quanh là "thất thế".
Hợp, xung, hóa: biến số làm mọi thứ phức tạp
Các quan hệ như ngũ hợp thiên can (Giáp hợp Kỷ, Ất hợp Canh...), tam hợp, lục xung địa chi có thể làm một chữ đổi tính chất hoặc mất lực. Một lá số có Dần Ngọ Tuất đủ bộ tam hợp Hỏa cục có thể khiến Hỏa mạnh hơn hẳn so với đếm từng chữ. Đây là chỗ máy tính khó làm thay người, và cũng là chỗ các thầy hay luận khác nhau nhất.
Dụng thần, hỷ thần, kỵ thần là gì
Khi đã biết thân mạnh hay yếu, người xem tìm hành giúp lá số cân bằng:
| Tên | Ý nghĩa |
|---|---|
| Dụng thần | Hành có lợi nhất, "thuốc" chính của lá số |
| Hỷ thần | Hành hỗ trợ dụng thần, thường là hành sinh ra dụng thần |
| Kỵ thần | Hành làm hại dụng thần, thường là hành khắc dụng thần |
| Cừu thần | Hành giúp kỵ thần (sinh kỵ thần hoặc khắc hỷ thần) |
| Nhàn thần | Hành ít ảnh hưởng, tốt xấu không rõ |
Cần biết một chỗ dễ nhầm về thuật ngữ. Trong Tử Bình Chân Thuyên, chữ "dụng thần" chủ yếu chỉ thần của nguyệt lệnh, tức cái định ra cách cục (Chính Quan cách, Thực Thần cách...), và việc luận là giữ cho cách cục ấy thành. Còn trong cách dùng phổ biến hiện nay, nhất là theo lối vượng suy của Trích Thiên Tủy, "dụng thần" là hành giúp cân bằng nhật chủ. Hai nghĩa này khác nhau, nên đọc sách nào phải xem sách ấy dùng nghĩa nào.
Các cách lấy dụng thần
Phù ức: nâng cái yếu, nén cái mạnh
Đây là cách phổ biến nhất. Thân nhược thì lấy Ấn (sinh) và Tỷ Kiếp (giúp) làm dụng. Thân vượng thì lấy Thực Thương (tiết khí), Tài (tiêu hao) hoặc Quan Sát (khắc chế) làm dụng. Chọn cụ thể hành nào trong nhóm phải xem lá số đang có gì, cái nào có gốc, cái nào dùng được.
Điều hậu: cân nóng lạnh theo mùa
Cùng Thông Bảo Giám đặt trọng tâm vào khí hậu: người sinh mùa đông, lá số lạnh và ẩm, thì cần Hỏa sưởi ấm, dù theo phù ức có khi Hỏa không phải dụng thần. Người sinh giữa hè, lá số nóng khô, thì cần Thủy làm mát. Sách ấy liệt kê dụng thần cho từng can ngày theo từng tháng sinh. Nhiều người luận kết hợp: xét điều hậu trước với lá số sinh vào cực nóng hay cực lạnh, rồi mới đến phù ức.
Thông quan: làm cầu nối cho hai hành đang đánh nhau
Khi hai hành mạnh ngang nhau khắc nhau, ví dụ Kim và Mộc giằng co, người ta tìm hành đứng giữa vòng sinh để "thông quan": Kim sinh Thủy, Thủy sinh Mộc, nên Thủy là cầu nối. Tương tự, Thủy và Hỏa giằng co thì Mộc thông quan; Mộc và Thổ thì Hỏa; Hỏa và Kim thì Thổ; Thổ và Thủy thì Kim.
Bệnh dược và các cách đặc biệt
Lối bệnh dược coi chữ gây mất cân bằng là "bệnh", chữ trị được nó là "thuốc". Ngoài ra có các cách đặc biệt (ngoại cách) như tòng cách: khi nhật chủ quá yếu, không có gốc, toàn cục nghiêng hẳn về một hành, thì thay vì cố nâng nhật chủ, người ta "theo" thế mạnh đó (tòng Tài, tòng Sát, tòng Nhi...). Ngược lại là tòng cường, chuyên vượng. Xác định một lá số có phải tòng cách hay không là chỗ tranh luận gay gắt, và nếu nhận sai thì dụng thần đảo ngược hoàn toàn.
Vì sao đây là phần nhiều tranh cãi nhất
Lập tứ trụ là phép tính lịch, ai làm đúng cũng ra cùng kết quả. Nhưng xét vượng nhược và chọn dụng thần là phán đoán:
- Không có thang đo thống nhất. Nguyệt lệnh nặng bao nhiêu, gốc ở chi giờ bằng mấy phần gốc ở chi ngày, mỗi sách một ý, thường chỉ nói định tính.
- Các trường phái ưu tiên khác nhau. Lối cách cục (Chân Thuyên), lối vượng suy (Trích Thiên Tủy), lối điều hậu (Cùng Thông), và các trường phái hiện đại như "manh phái" có thể cho cùng một lá số những dụng thần khác nhau.
- Lá số lưng chừng rất phổ biến. Một lá số "hơi vượng" theo người này có thể là "hơi nhược" theo người khác, và từ đó dụng thần đảo chiều.
- Chưa có kiểm chứng thống kê. Chưa có nghiên cứu có đối chứng nào cho thấy cách xác định dụng thần nào dự báo đời sống tốt hơn cách nào.
Vì vậy nếu hai thầy nói hai dụng thần khác nhau cho cùng lá số của bạn, điều đó không có nghĩa một người "dốt". Nó phản ánh đúng tình trạng của môn này. Bạn nên hỏi họ lý do, xem lập luận nào thuyết phục hơn.
Trang này tính thân vượng nhược và dụng thần thế nào
Công cụ lập lá số Bát Tự dùng một mô hình chấm điểm đơn giản, công khai, chứ không cố thay một người luận giải. Cách làm:
- Đếm ngũ hành có trọng số. Mỗi thiên can tính 1 điểm, riêng can tháng 1,5 điểm. Mỗi địa chi có trọng số: chi tháng (nguyệt lệnh) 3 điểm, chi ngày 1,5 điểm, chi năm và chi giờ 1 điểm. Điểm của chi chia cho tàng can theo tỷ lệ bản khí 60%, trung khí 25%, dư khí 15% (chi chỉ có một tàng can thì chỉ tính phần bản khí).
- Tính tỷ lệ phù trợ: điểm (hành nhật chủ + hành sinh nhật chủ) chia cho tổng điểm cả năm hành.
- Kết luận theo ngưỡng: từ 62% trở lên là thân vượng; 52–62% hơi vượng; 44–52% trung hòa; 34–44% hơi nhược; dưới 34% nhược.
- Gợi ý dụng thần theo phù ức: tỷ lệ từ 52% trở lên thì gợi ý ba hành tiết, khắc (Thực Thương, Tài, Quan Sát) làm dụng, hành nhật chủ và hành Ấn là kỵ. Dưới 52%, kể cả vùng trung hòa, thì gợi ý hành Ấn và hành nhật chủ làm dụng, hành Tài và Quan Sát là kỵ.
Ví dụ lá số nam sinh 10h ngày 15/8/1990 (năm Canh Ngọ, tháng Giáp Thân, ngày Nhâm Tý, giờ Ất Tỵ; xem cách lập ở bài Bát Tự Tứ Trụ là gì). Nhật chủ Nhâm Thủy, sinh tháng Thân là mùa Kim sinh Thủy.
| Hành | Điểm | Phe |
|---|---|---|
| Thủy (nhật chủ) | 2,65 | Phù trợ |
| Kim (Ấn) | 2,95 | Phù trợ |
| Mộc (Thực Thương) | 2,5 | Tiết khắc |
| Hỏa (Tài) | 1,2 | Tiết khắc |
| Thổ (Quan Sát) | 0,95 | Tiết khắc |
Phe phù trợ 5,6 điểm, phe tiết khắc 4,65 điểm, tỷ lệ 55%: thân hơi vượng. Trang gợi ý dụng thần Mộc, Hỏa, Thổ và kỵ Thủy, Kim. Một người luận tay nhiều khả năng cũng thấy Nhâm ở đây có lực: có gốc ở Thân (tàng Nhâm) và Tý, có Canh Kim thấu sinh. Nhưng họ sẽ bàn thêm điều mô hình không làm, chẳng hạn chọn hẳn Mộc (Thực Thương tiết tú) hay Hỏa (Tài), và Kiêu có đoạt Thực không.
Một ví dụ khác cho thấy giới hạn của ngưỡng: nữ sinh 14h ngày 20/3/1995 có nhật chủ Canh Kim sinh tháng Mão (mùa xuân, Kim tù), tỷ lệ phù trợ 45%, rơi vào vùng "trung hòa". Vì dưới 52%, trang vẫn gợi ý Thổ, Kim làm dụng. Với những lá số sát ngưỡng như vậy, bạn nên coi gợi ý chỉ là một khả năng.
Mô hình này chưa làm: chưa xét điều hậu theo mùa, chưa xét thông quan, chưa nhận diện tòng cách hay hóa khí cách, chưa tính hợp, xung, hình, hóa giữa các chữ, và trọng số là quy ước của chúng tôi chứ không lấy từ một sách cụ thể. Lá số có kết quả trong vùng 44–62% là vùng mô hình kém chắc chắn nhất.
Dụng thần dùng vào đời sống thế nào cho tỉnh táo
Trang có gợi ý màu sắc, hướng và con số theo hành dụng thần. Hãy coi đó là ứng dụng văn hóa nhẹ nhàng: chọn màu áo, bố trí góc làm việc theo sở thích. Không có bằng chứng nào cho thấy đổi màu ví hay số điện thoại làm thay đổi vận số.
Cách dùng dụng thần có ích hơn là như một lăng kính tự hiểu mình: nếu lá số "cần Thực Thương", có thể hiểu là bạn sẽ dễ chịu hơn khi có kênh để biểu đạt, sáng tạo; nếu "cần Ấn", có thể là nhu cầu học hỏi, được nâng đỡ. Những quyết định lớn về tiền bạc, sức khỏe, pháp lý vẫn nên dựa trên thông tin thực tế và người có chuyên môn.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết mình thân vượng hay thân nhược?
Xét bốn điều: nhật chủ có sinh vào mùa vượng của mình không (đắc lệnh), có gốc trong địa chi không (đắc địa), có nhiều Tỷ Kiếp và Ấn trên thiên can không (đắc thế), và các chữ có hợp xung làm đổi lực không. Trang lập lá số Bát Tự có chấm điểm sơ bộ để bạn tham khảo.
Thân vượng tốt hơn thân nhược phải không?
Không. Vượng hay nhược chỉ là trạng thái, không phải tốt xấu. Thân vượng cần nơi để tiết bớt năng lượng; thân nhược cần được nâng đỡ. Lá số tốt là lá số có dụng thần rõ và được đại vận hỗ trợ, chứ không phải nhật chủ càng mạnh càng tốt.
Dụng thần và hỷ thần khác nhau thế nào?
Dụng thần là hành có lợi nhất cho lá số. Hỷ thần là hành hỗ trợ dụng thần, thường là hành sinh ra dụng thần. Kỵ thần là hành khắc dụng thần.
Vì sao mỗi thầy nói một dụng thần khác nhau?
Vì cách xét vượng nhược và chọn dụng thần là phán đoán, không có thang đo thống nhất. Các trường phái ưu tiên khác nhau (phù ức, điều hậu, cách cục), và lá số lưng chừng rất dễ bị xếp khác nhau. Hãy hỏi lý do để so lập luận.
Điều hậu là gì?
Điều hậu là cách chọn dụng thần dựa vào khí hậu mùa sinh: sinh mùa đông lạnh cần Hỏa sưởi ấm, sinh giữa hè nóng cần Thủy làm mát. Cách này được trình bày có hệ thống trong sách Cùng Thông Bảo Giám.
Tòng cách là gì?
Tòng cách là trường hợp nhật chủ quá yếu, gần như không có gốc, trong khi lá số nghiêng hẳn về một hành khác. Khi đó người ta theo thế mạnh ấy thay vì nâng nhật chủ, nên dụng thần ngược hẳn với phù ức thông thường. Nhận diện tòng cách là việc khó và nhiều tranh cãi.