Thư viện Polaris☯ Hỏi Thầy Huyền
Cảm xúc và tính cách trong Tử Vi được đọc chủ yếu ở ba cung: Mệnh (khí chất gốc), Thân (phần tự định hình về sau) và Phúc Đức (đời sống tinh thần, sự an vui bên trong). Sách dùng một số sao làm "chất màu" cho cảm xúc: Thái Dương tỏa ra, Thái Âm thu vào, Hỏa Tinh nóng nhanh, Linh Tinh nóng ngầm, Kình Dương cứng, Đà La dai, Hóa Kỵ là chỗ hay bận lòng. Đây là một vốn từ mô tả khí chất có từ lâu đời; chưa có bằng chứng nào cho thấy lá số dự báo được tính cách của một người.
Bài này đi qua cách sách đọc, đếm bằng code trang lập lá số Tử Vi xem những "dấu hiệu khó tính" phổ biến đến đâu, rồi đặt cạnh mô hình Big Five và khái niệm trí tuệ cảm xúc của tâm lý học.
Tử Vi đọc cảm xúc và tính cách ở đâu
| Cung | Sách dùng để đọc | Ghi chú |
|---|---|---|
| Mệnh | Khí chất gốc, cách phản ứng tự nhiên | Luôn đọc cùng Tài Bạch, Quan Lộc, Thiên Di |
| Thân | Phần con người tự định hình qua trải nghiệm | Có thể trùng Mệnh hoặc nằm ở Phúc Đức, Quan Lộc, Thiên Di, Tài Bạch, Phu Thê |
| Phúc Đức | Đời sống tinh thần, sự thỏa mãn bên trong, thú vui, niềm tin | Nhiều phái coi là "cung tâm" quan trọng ngang Mệnh |
Cung Phúc Đức hay bị hiểu hẹp là "phúc đức ông bà". Nhiều sách, nhất là các tài liệu Đẩu Số Trung Hoa, đọc nó rộng hơn: người này tìm thấy niềm vui ở đâu, tâm trí có yên hay hay lo, cách người đó tự an ủi mình. Tam phương tứ chính của Phúc Đức gồm Phu Thê, Thiên Di (tam hợp) và Tài Bạch (xung chiếu), nên khi đọc tâm trạng, sách luôn xét cùng chuyện đôi lứa, môi trường bên ngoài và tiền bạc.
Người sinh giờ Sửu hoặc giờ Mùi có Thân cư Phúc Đức. Theo lối hiểu truyền thống, nửa sau đời người này quy về đời sống bên trong nhiều hơn (xem Cung Mệnh và cung Thân trong Tử Vi).
Thái Dương và Thái Âm: tỏa ra và thu vào
Thái Dương và Thái Âm là hai sao được dùng nhiều nhất để nói về sắc thái cảm xúc.
| Thái Dương | Thái Âm | |
|---|---|---|
| Hình ảnh | Mặt trời | Mặt trăng |
| Khi sáng | Cởi mở, nhiệt tình, hào phóng, thích được nhìn thấy | Dịu dàng, tinh tế, sâu sắc, giàu cảm nhận |
| Khi tối | Cho đi mà ít được ghi nhận, dễ mệt vì gánh thay người khác | Hay lo, đa sầu, giữ trong lòng |
| Ở Mệnh | 8,3% lá số | 8,3% lá số |
| Ở Mệnh và sáng | 5,1% lá số | 5,1% lá số |
Thái Dương sáng ở các cung "ban ngày" (Dần đến Ngọ), Thái Âm sáng ở các cung "ban đêm" (Thân đến Tý), theo bảng miếu hãm trang dùng. Mỗi sao khi ở Mệnh thì khoảng sáu phần mười trường hợp là sáng.
Cặp này dễ bị đọc thành "hướng ngoại" và "hướng nội". Cách đọc ấy có chỗ gần, nhưng sách còn gắn Thái Dương với người cha, danh tiếng, nam giới trong nhà, và Thái Âm với người mẹ, tài sản ngầm, nữ giới. Chi tiết ở Sao Thái Dương thủ Mệnh và Sao Thái Âm thủ Mệnh.
Hỏa Linh, Kình Đà: nóng nhanh, nóng ngầm, cứng và dai
Bốn sát tinh này được sách dùng như bốn kiểu "gai" trong cảm xúc:
| Sao | Kiểu cảm xúc sách mô tả | Có ở bản cung Mệnh |
|---|---|---|
| Hỏa Tinh | Nóng bộc phát, nhanh đến nhanh đi | 8,3% |
| Linh Tinh | Nóng ngầm, âm ỉ, nghĩ nhiều mà ít nói | 8,2% |
| Kình Dương | Cứng, thẳng, va chạm công khai | 8,3% |
| Đà La | Chậm, dai, giữ trong lòng, vướng víu | 8,3% |
Gộp lại, khoảng 15,8% lá số có Hỏa hoặc Linh ở Mệnh, 16,7% có Kình hoặc Đà ở Mệnh. Kình và Đà không bao giờ cùng cung vì luôn đứng hai bên Lộc Tồn; Hỏa và Linh thì đôi khi đồng cung (khoảng 0,7% lá số có cả hai ở Mệnh).
Sách cũng nói rõ mặt được của chúng: Kình Dương đắc địa là sự quả cảm, dám nói thẳng; Hỏa Linh gặp Tham Lang thành cách Hỏa Tham, Linh Tham. Sát tinh không phải "tính xấu", mà là cường độ và góc cạnh. Đọc kỹ hơn ở Hỏa Tinh, Linh Tinh và Kình Dương, Đà La.
Hóa Kỵ: chỗ hay bận lòng
Hóa Kỵ là một trong bốn sao Tứ Hóa, theo can năm sinh bám vào một sao. Trong ngôn ngữ cảm xúc, nhiều thầy đọc Kỵ là chỗ mình để tâm quá mức: hay nghĩ đi nghĩ lại, khó buông, dễ thấy thiếu. Kỵ ở Mệnh thì cái vướng nằm ở chính cách mình nhìn đời; Kỵ ở Phúc Đức thì hay lo, khó thấy đủ.
Code cho thấy 8,6% lá số có Hóa Kỵ ở bản cung Mệnh, và 22,5% có Hóa Kỵ ở Mệnh, Thân hoặc Phúc Đức. Kỵ không phải "ác tinh", và sắc thái của nó tùy rất nhiều vào sao bị Kỵ: Kỵ bám Thái Âm khác Kỵ bám Cự Môn. Xem Hóa Kỵ là gì và Hóa Kỵ ở cung Mệnh.
Đếm thử: nếu dán nhãn theo sát tinh, bao nhiêu người "khó tính"?
Giả sử ai đó đọc lá số theo lối dễ dãi: có sát tinh hay Hóa Kỵ ở chỗ nào đó liên quan đến tâm tính thì phán "nóng nảy", "khó tính", "hay buồn". Trên 262.980 lá số (mọi ngày từ 1950 đến 2009, đủ 12 giờ), nhãn ấy sẽ dán cho:
| Điều kiện | Tỉ lệ lá số |
|---|---|
| Có ít nhất một trong sáu sát tinh ở bản cung Mệnh | 41,3% |
| Có sát tinh hoặc Hóa Kỵ ở bản cung Mệnh | 46,5% |
| Có sát tinh ở Phúc Đức | 41,8% |
| Có sát tinh hoặc Hóa Kỵ ở Mệnh, Thân hoặc Phúc Đức | 78,0% |
| Có sát tinh trong tam phương tứ chính của Mệnh | 87,8% |
Và số sát tinh trong tam phương Mệnh phân bố thế này:
| Số sát tinh hội về Mệnh | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Tỉ lệ lá số | 12,2% | 25,4% | 29,2% | 20,4% | 9,7% | 2,8% | 0,3% |
Bài học rõ ràng: có sát tinh ở gần Mệnh là chuyện của số đông, không phải dấu hiệu riêng của người nóng tính. Một mô tả áp được cho gần tám phần mười dân số thì gần như không nói gì về một người cụ thể. Chính vì vậy, sách cẩn thận luôn cân sát tinh với chính tinh, độ sáng, cát tinh và Tứ Hóa, và người đọc tỉnh táo không bao giờ phán tính cách từ một sao.
Big Five: khoa học mô tả tính cách thế nào
Mô hình tính cách được kiểm nghiệm nhiều nhất hiện nay là Big Five (năm yếu tố lớn), hình thành từ việc phân tích cách con người dùng tính từ để tả nhau, rồi được đo bằng bảng hỏi trên nhiều nền văn hóa:
| Yếu tố | Điểm cao thường là | Điểm thấp thường là |
|---|---|---|
| Cởi mở với trải nghiệm | Tò mò, giàu tưởng tượng, thích cái mới | Thực tế, thích cái quen |
| Tận tâm | Ngăn nắp, kỷ luật, đáng tin | Linh hoạt, tùy hứng |
| Hướng ngoại | Năng nổ, thích đông người | Trầm, thích yên tĩnh |
| Dễ chịu | Hợp tác, ấm áp, tin người | Thẳng thắn, cạnh tranh, hoài nghi |
| Bất ổn cảm xúc | Dễ lo âu, dễ buồn, dễ cáu | Bình tĩnh, ổn định |
Ba điểm khác căn bản so với cách đọc lá số:
- Liên tục, không chia loại. Mỗi yếu tố là một thang, đa số người nằm gần giữa. Không có "người hướng ngoại" và "người hướng nội" như hai hộp tách rời.
- Có nguồn gốc lẫn thay đổi. Nghiên cứu song sinh cho thấy di truyền giải thích khoảng 40 đến 50% khác biệt về các yếu tố này. Nhưng tính cách vẫn đổi theo tuổi: một tổng hợp năm 2006 của Roberts và cộng sự cho thấy nhìn chung người ta tận tâm hơn, dễ chịu hơn và ổn định cảm xúc hơn khi trưởng thành. Một tổng hợp năm 2017 của cùng nhóm thấy các can thiệp tâm lý, nhất là trị liệu, có thể làm thay đổi tính cách, rõ nhất là mức ổn định cảm xúc.
- Kiểm tra được. Điểm Big Five có liên hệ đo được với kết quả thật, ví dụ tính tận tâm dự báo hiệu quả công việc ở nhiều nghề.
Nếu muốn đặt hai vốn từ cạnh nhau, có thể thấy vài chỗ na ná: Thái Dương gần với hướng ngoại, Thiên Đồng gần với dễ chịu và ổn định, Thiên Phủ, Thiên Tướng gần với tận tâm, Tham Lang, Phá Quân gần với cởi mở, Hóa Kỵ và Linh Tinh gần với khía cạnh hay nghĩ ngợi, lo âu. Đó là phép so sánh của chúng tôi để dễ hình dung, không phải kết quả nghiên cứu. Chưa có nghiên cứu có đối chứng nào cho thấy ai có Thái Dương ở Mệnh thì điểm hướng ngoại cao hơn. Với chiêm tinh phương Tây, các kiểm tra kiểu đó đều không thấy hiệu ứng (xem chiêm tinh có khoa học không).
Trí tuệ cảm xúc: thứ học được
Khái niệm trí tuệ cảm xúc được Peter Salovey và John Mayer đưa ra năm 1990, rồi phổ biến rộng nhờ cuốn sách của Daniel Goleman năm 1995. Mô hình bốn nhánh của Mayer và Salovey gồm: nhận biết cảm xúc (của mình và người khác), dùng cảm xúc để hỗ trợ suy nghĩ, hiểu cảm xúc đến từ đâu và biến đổi thế nào, và điều tiết cảm xúc.
Giới nghiên cứu vẫn tranh luận về cách đo và mức độ trí tuệ cảm xúc khác với tính cách và IQ; nhiều tuyên bố phổ thông về nó bị thổi phồng. Nhưng phần điều tiết cảm xúc thì có nền nghiên cứu vững: các mô hình của James Gross phân biệt việc nhìn lại tình huống theo cách khác (đánh giá lại) với việc nén cảm xúc, và nhìn chung cách thứ nhất có lợi hơn cho người dùng nó.
Điều quan trọng cho người đọc lá số: đây là những kỹ năng tập được. Một người có Hỏa Tinh, Kình Dương ở Mệnh không bị "định sẵn" là nóng nảy; nếu thấy mình hay cáu, đó là điều làm việc được bằng cách nhận ra dấu hiệu sớm, đặt tên cho cảm xúc, và tập những cách phản ứng khác.
Đọc khí chất trong lá số mà không dán nhãn
- Đọc lá số như câu hỏi, không như câu trả lời. "Linh Tinh: mình có hay giữ bực bội trong lòng không?" thay vì "Linh Tinh nên mình thâm trầm".
- Không dùng sao để nói về người khác. "Vợ có Kình Dương nên cứng đầu" là định kiến khoác áo Tử Vi. Nó làm khó cuộc trò chuyện mà không giúp được gì.
- Không lấy lá số làm cái cớ. "Tôi Hỏa Tinh nên nóng, chịu thôi" là cách dùng có hại nhất: nó biến một mô tả thành lý do để không thay đổi.
- Nhìn cả mặt được. Sách nào cũng nói sát tinh đắc địa là sức mạnh, Thái Âm tối là chiều sâu. Đọc chỉ một mặt là đọc thiếu.
- Khi cảm xúc kéo dài làm ảnh hưởng cuộc sống, như buồn chán, lo âu, mất ngủ nhiều tuần, hãy tìm bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Lá số không thay được việc đó.
Muốn đọc thêm cách Tử Vi mô tả năng lực, xem lá số người thông minh; về cách ta ứng xử với người xung quanh, xem quan hệ xã hội trong lá số. Lập lá số và xem Mệnh, Thân, Phúc Đức của bạn ở trang Tử Vi.
Câu hỏi thường gặp
Xem tính cách qua lá số Tử Vi ở cung nào?
Chủ yếu ở cung Mệnh, đọc cùng tam phương tứ chính (Tài Bạch, Quan Lộc, Thiên Di), rồi đến cung Thân và cung Phúc Đức. Phúc Đức được nhiều phái đọc là đời sống tinh thần, sự an vui bên trong.
Cung Phúc Đức nói lên điều gì?
Theo lối Việt truyền thống, Phúc Đức nói về phúc phần gia tộc và tuổi thọ. Nhiều sách đọc rộng hơn là đời sống tinh thần: người đó vui ở đâu, có hay lo không, tự an ủi mình thế nào. Khi đọc, sách xét cùng Phu Thê, Thiên Di và Tài Bạch.
Hỏa Tinh, Linh Tinh ở Mệnh có phải người nóng tính?
Sách mô tả Hỏa Tinh là nóng bộc phát, Linh Tinh là nóng ngầm. Nhưng khoảng 15,8% lá số có một trong hai sao này ở Mệnh, và chưa có bằng chứng nào cho thấy nhóm này nóng tính hơn người khác. Tính nóng nảy, nếu có, là điều tập điều chỉnh được.
Hóa Kỵ ở Mệnh có phải hay buồn, hay lo?
Nhiều thầy đọc Hóa Kỵ là chỗ mình để tâm quá mức, khó buông. Khoảng 8,6% lá số có Hóa Kỵ ở Mệnh. Sắc thái tùy sao bị Kỵ và các sao đi cùng, và nó không phải định mệnh u sầu. Nếu buồn lo kéo dài, hãy tìm chuyên gia tâm lý.
Tử Vi và Big Five có giống nhau không?
Có vài chỗ na ná, như Thái Dương gần với hướng ngoại hay Thiên Đồng gần với dễ chịu. Nhưng Big Five đo tính cách bằng bảng hỏi, được kiểm nghiệm trên nhiều nền văn hóa và có liên hệ đo được với đời sống thật; Tử Vi suy tính cách từ ngày giờ sinh và chưa được kiểm nghiệm có đối chứng.
Tính cách có thay đổi được không?
Có. Nghiên cứu theo dõi lâu dài cho thấy nhiều người tận tâm hơn, dễ chịu hơn và bình tĩnh hơn khi trưởng thành, và trị liệu tâm lý có thể làm thay đổi tính cách, rõ nhất là sự ổn định cảm xúc. Lá số cố định, còn con người thì không.