Thư viện Polaris☯ Hỏi Thầy Huyền
"Tam hợp" trong huyền học có ít nhất hai nghĩa khác hẳn nhau. Nghĩa gốc là bộ ba địa chi cách đều nhau (Thân Tý Thìn, Tỵ Dậu Sửu, Dần Ngọ Tuất, Hợi Mão Mùi), dùng trong xem tuổi, Bát Tự và trên lá số Tử Vi. Nghĩa thứ hai là tên một trường phái: Tam Hợp phái trong Tử Vi (lối đọc truyền thống theo tam phương tứ chính), và một Tam Hợp phái khác hẳn trong phong thủy.
Hai nghĩa có chung gốc nhưng nói về hai loại sự việc: một bên là quan hệ giữa các chi, một bên là cách học. Đọc một câu như "lá số này theo tam hợp thì tốt" mà không biết người viết dùng nghĩa nào, rất dễ hiểu sai. Bài này tách từng nghĩa, chỉ ra vì sao chúng dính vào nhau, và đưa một bảng tra để đọc bài nào cũng không nhầm.
Tam hợp địa chi: bộ ba cách đều trên vòng 12 chi
Xếp 12 địa chi lên một vòng tròn, ba chi cách nhau bốn ô sẽ tạo thành một tam giác đều. Có đúng bốn tam giác như vậy, mỗi tam giác "hợp" thành một hành:
| Bộ tam hợp | Hợp thành | Chi Trường Sinh | Chi Đế Vượng | Chi Mộ |
|---|---|---|---|---|
| Thân – Tý – Thìn | Thủy cục | Thân | Tý | Thìn |
| Hợi – Mão – Mùi | Mộc cục | Hợi | Mão | Mùi |
| Dần – Ngọ – Tuất | Hỏa cục | Dần | Ngọ | Tuất |
| Tỵ – Dậu – Sửu | Kim cục | Tỵ | Dậu | Sửu |
Ba cột cuối giải thích vì sao ba chi ấy "hợp": đó là ba giai đoạn sinh, vượng, mộ của cùng một hành trong vòng Trường Sinh. Thủy sinh ở Thân, vượng ở Tý, vào mộ ở Thìn. Nhóm Thổ không có cục riêng.
Nghĩa này được dùng ở rất nhiều nơi:
- Xem tuổi: hai người tuổi cùng bộ tam hợp được coi là hợp nhau, xem bài tuổi hợp tuổi xung. Hai người cách nhau 4 hoặc 8 tuổi luôn cùng bộ.
- Bát Tự: trong tứ trụ có đủ ba chi một bộ thì gọi là tam hợp cục, có thể làm hành ấy mạnh lên rõ rệt; có hai trong ba chi gọi là bán hợp.
- Dân gian: Tam Tai tính theo bộ tam hợp của tuổi; Tam Sát trong phong thủy năm cũng suy ra từ tam hợp của chi năm.
- An sao Tử Vi: một loạt sao an theo bộ tam hợp của chi năm sinh. Trong code lập lá số của trang, Thiên Mã, Đào Hoa, điểm khởi của Hỏa Tinh, Linh Tinh và điểm khởi tiểu hạn đều tra theo bốn nhóm này. Ví dụ tuổi Thân, Tý, Thìn thì Thiên Mã ở Dần, Đào Hoa ở Dậu, tiểu hạn khởi ở Tuất.
Tam phương tứ chính: tam hợp trên lá số Tử Vi
Trên lá số Tử Vi, 12 cung nằm cố định trên 12 chi của địa bàn. Khi luận một cung, người ta không xem riêng cung đó mà xem thêm hai cung tam hợp với nó (cách bốn cung về hai phía) và cung xung chiếu (đối diện). Bốn cung này gọi chung là tam phương tứ chính.
Với cung Mệnh, tam phương tứ chính là Mệnh, Tài Bạch, Quan Lộc và Thiên Di. Điều nhiều người không để ý: vì các cung tam hợp cách nhau đúng bốn ô, tam phương của bất kỳ cung nào cũng chính là một bộ tam hợp địa chi. Mệnh ở Tý thì Tài Bạch ở Thân, Quan Lộc ở Thìn: đủ bộ Thân Tý Thìn. Code của trang (hàm lấy tam phương tứ chính) chỉ đơn giản lấy cung cộng 4 và cộng 8.
Vì vậy cùng một cụm chữ "Thân Tý Thìn" có thể chỉ hai thứ khác nhau trong cùng một bài Tử Vi:
| Câu viết | Nghĩa A: theo năm sinh | Nghĩa B: theo vị trí cung |
|---|---|---|
| "Người tam hợp Thân Tý Thìn" | Tuổi Thân, Tý hoặc Thìn | Mệnh đóng ở Thân, Tý hoặc Thìn |
| Dùng để | Tra Thiên Mã, Đào Hoa, tiểu hạn, Tam Tai | Xác định tam phương của Mệnh |
| Ví dụ | Sinh năm 1996 (Bính Tý) | Mệnh ở cung Tý, sinh năm nào cũng được |
Một người sinh năm Tý có thể có Mệnh ở cung Ngọ; tam phương Mệnh của họ khi ấy là Dần Ngọ Tuất, chẳng liên quan gì tới bộ Thân Tý Thìn của tuổi. Đọc bài nào viết "tam hợp Thân Tý Thìn" thì xem câu trước câu sau để biết đang nói về tuổi hay về cung.
Trên địa bàn, các bộ sao lớn cũng đi theo tam hợp. Bài 12 bố cục chính tinh chỉ ra bằng code rằng Tử Vi, Vũ Khúc, Liêm Trinh luôn cùng một nhóm tam hợp, Thất Sát, Phá Quân, Tham Lang cũng vậy. Đó là lý do người ta hay gọi tắt "tam phương có Sát Phá Tham".
Tam Hợp phái trong Tử Vi: tên một cách học
Nghĩa thứ hai không còn nói về chi nào hợp chi nào, mà là tên trường phái. Trong Tử Vi, Tam Hợp phái là lối luận truyền thống, gần với các sách cổ: đọc tính chất từng sao, độ sáng miếu hãm, cách cục, và nhất là đọc mỗi cung qua tam phương tứ chính của nó. Tên phái đến từ chính thói quen "luôn xem tam hợp" ấy.
Đối trọng thường được nhắc là Phi Tinh phái (hay Tứ Hóa phái), đọc lá số qua đường bay của Tứ Hóa từ can từng cung. Bài các trường phái Tử Vi so sánh kỹ các phái.
Ba hiểu lầm hay gặp quanh cái tên này:
- "Tam Hợp phái là phái xem tuổi tam hợp." Không. Phái này không bàn chuyện tuổi hợp tuổi; chữ tam hợp trong tên chỉ phép xem cung.
- "Chỉ Tam Hợp phái mới xem tam phương tứ chính." Không hẳn. Các phái khác cũng nhìn cung xung, cung tam hợp; khác ở chỗ họ đặt trọng tâm vào đâu. Phi Tinh coi đường bay của hóa là chính, nhưng chuyện "Kỵ xung cung đối diện" vẫn là một quan hệ đối cung.
- "Tam Hợp phái và Phi Tinh phái loại trừ nhau." Nhiều người học kết hợp: dùng lớp Tam Hợp để biết sao nào mạnh yếu, lớp Phi Tinh để xem các cung tác động nhau. Lá số trên trang Tử Vi cũng tách hai lớp này ra riêng.
Trong tài liệu tiếng Trung, Tam Hợp phái còn hay được gọi là Nam phái, Phi Tinh là Bắc phái, nhưng cách gọi ấy không thống nhất tuyệt đối.
Tam Hợp phái trong phong thủy: cùng tên, khác môn
Phong thủy cũng có một Tam Hợp phái, và nó chẳng liên quan gì tới Tử Vi. Đây là một nhánh Lý Khí dựa trên bốn bộ tam hợp địa chi và vòng Trường Sinh, chủ yếu xét nước đến, nước đi (thủy khẩu) so với hướng, dùng nhiều trong chọn đất mộ. Đối trọng của nó là Tam Nguyên phái, trong đó có Huyền Không phi tinh. Bài Loan Đầu và Lý Khí đặt Tam Hợp vào bức tranh chung của phong thủy.
Như vậy câu "thầy này theo phái Tam Hợp" có thể là một thầy Tử Vi, cũng có thể là một thầy địa lý. Hai người có thể không chung một khái niệm nào ngoài cái tên.
Tam hợp không phải tam hội, cũng không phải lục hợp
Thêm hai từ hay bị lẫn với tam hợp:
| Tên | Bộ chi | Hình học trên vòng 12 chi | Dùng ở đâu |
|---|---|---|---|
| Tam hợp | Thân Tý Thìn, Hợi Mão Mùi, Dần Ngọ Tuất, Tỵ Dậu Sửu | Ba chi cách đều 4 ô, tam giác đều | Xem tuổi, Bát Tự, an sao, tam phương |
| Tam hội (phương hội) | Hợi Tý Sửu (Thủy), Dần Mão Thìn (Mộc), Tỵ Ngọ Mùi (Hỏa), Thân Dậu Tuất (Kim) | Ba chi liền nhau, cùng một phương, một mùa | Chủ yếu Bát Tự |
| Lục hợp (nhị hợp) | Tý Sửu, Dần Hợi, Mão Tuất, Thìn Dậu, Tỵ Thân, Ngọ Mùi | Từng đôi đối xứng qua một trục | Xem tuổi, Bát Tự; Tử Vi gọi là cung nhị hợp |
Tam hội nhiều sách coi là mạnh hơn tam hợp trong Bát Tự, vì ba chi cùng một mùa. Nhưng bài phổ thông đôi khi gọi Dần Mão Thìn là "tam hợp Mộc", trộn hai khái niệm. Dấu hiệu nhận ra: tam hợp không bao giờ có hai chi đứng liền nhau.
Đọc bài có chữ "tam hợp" thế nào cho khỏi nhầm
Gặp chữ "tam hợp" trong một bài, tự hỏi bốn câu:
- Đang bàn môn gì? Xem tuổi, Bát Tự, Tử Vi hay phong thủy. Chỉ riêng câu này đã loại được nửa số cách hiểu.
- Đang nói về quan hệ hay về trường phái? "Tam hợp" viết thường thường là quan hệ; "Tam Hợp phái", "lối Tam Hợp" là cách học.
- Nếu là Tử Vi: tam hợp của tuổi hay của cung? Tuổi dùng để an một số sao; cung dùng để xét tam phương.
- Ba chi có cách đều 4 ô không? Nếu là ba chi liền nhau thì đó là tam hội, không phải tam hợp.
Cần nói thêm một ý cho công bằng: "tam hợp" là quan hệ hình học trên vòng 12 chi, có thật và kiểm được, nhưng việc ba chi ấy "hợp" theo nghĩa đem lại điều tốt là quy ước của truyền thống. Bài tuổi hợp tuổi xung có tính bằng code rằng chừng một phần tư các cặp tuổi có quan hệ hợp; chưa có nghiên cứu nào cho thấy các cặp ấy sống với nhau tốt hơn. Bài Tử Vi Đẩu Số là gì có phần nhập môn về tam phương tứ chính cho người mới.
Câu hỏi thường gặp
Tam hợp là gì?
Tam hợp là bộ ba địa chi cách đều nhau trên vòng 12 chi: Thân Tý Thìn (Thủy), Hợi Mão Mùi (Mộc), Dần Ngọ Tuất (Hỏa), Tỵ Dậu Sửu (Kim). Ba chi là ba giai đoạn sinh, vượng, mộ của cùng một hành. Chữ này còn là tên trường phái trong Tử Vi và trong phong thủy.
Tam Hợp phái trong Tử Vi là gì?
Là lối luận Tử Vi truyền thống, đọc tính chất sao, miếu hãm, cách cục và xét mỗi cung qua tam phương tứ chính. Tên gọi đến từ thói quen luôn xem các cung tam hợp, không liên quan đến chuyện xem tuổi tam hợp.
Tam phương tứ chính của cung Mệnh gồm những cung nào?
Gồm Mệnh, Tài Bạch, Quan Lộc (hai cung tam hợp với Mệnh) và Thiên Di (cung xung chiếu). Bốn cung này luôn nằm trên một bộ tam hợp địa chi cộng với chi đối diện của Mệnh.
Tuổi tam hợp và Mệnh ở cung tam hợp khác nhau thế nào?
Tuổi tam hợp tính theo chi năm sinh, dùng để xem tuổi và an một số sao như Thiên Mã, Đào Hoa. Mệnh ở cung nào tính theo tháng và giờ sinh. Người tuổi Tý có thể có Mệnh ở cung Ngọ, khi đó tam phương Mệnh là Dần Ngọ Tuất.
Tam hợp và tam hội khác nhau ra sao?
Tam hợp là ba chi cách đều bốn ô, như Thân Tý Thìn. Tam hội là ba chi liền nhau cùng một phương, như Hợi Tý Sửu ở phương Bắc. Cả hai đều hợp thành một hành và chủ yếu được bàn trong Bát Tự.
Phái Tam Hợp phong thủy có giống Tam Hợp Tử Vi không?
Không. Tam Hợp phong thủy là một nhánh Lý Khí xét thế nước theo tam hợp và vòng Trường Sinh, dùng nhiều cho mộ phần. Tam Hợp Tử Vi là cách đọc lá số. Hai phái chỉ trùng tên.