Thư viện Polaris☯ Hỏi Thầy HuyềnTam Nguyên Cửu Vận (三元九運) là cách chia thời gian thành chu kỳ 180 năm, gồm ba "nguyên" (Thượng, Trung, Hạ), mỗi nguyên ba "vận", mỗi vận 20 năm. Mỗi vận do một sao trong Cửu tinh Huyền Không làm chủ. Đây là trục thời gian của phong thủy Huyền Không.
Cấu trúc
180 năm là ba vòng lục thập hoa giáp 60 năm; mỗi nguyên ứng một vòng, bắt đầu từ một năm Giáp Tý. Chu kỳ hiện tại khởi từ năm Giáp Tý 1864:
| Nguyên | Vận | Năm | Sao chủ vận |
|---|---|---|---|
| Thượng | 1, 2, 3 | 1864–1923 | Nhất Bạch, Nhị Hắc, Tam Bích |
| Trung | 4, 5, 6 | 1924–1983 | Tứ Lục, Ngũ Hoàng, Lục Bạch |
| Hạ | 7, 8, 9 | 1984–2043 | Thất Xích, Bát Bạch, Cửu Tử |
Hiện nay là Vận 9 (2024–2043). Từ 2044 bắt đầu Vận 1 của chu kỳ mới. Mốc đổi vận thường lấy theo Lập Xuân (khoảng 4/2), không theo Tết.
Dùng ở đâu
- Huyền Không Phi Tinh: sao chủ vận nhập trung cung và bay ra tám cung; nhà xây trong vận nào mang "tinh bàn" của vận ấy. Sao đúng vận là vượng, sao sắp tới là sinh, sao đã qua là suy. Xem Huyền Không Phi Tinh và Vận 9 (2024–2043) và Huyền Không trạch vận.
- Đoán thời thế: một số người gắn mỗi vận với "khí" của quẻ tương ứng (Vận 9 là quẻ Ly: lửa, ánh sáng). Đó là suy diễn từ tượng quẻ, không phải điều sách gốc viết sẵn.
- Cũng có phái chia vận không đều (ví dụ theo quẻ, mỗi vận dài ngắn khác nhau). Bảng 20 năm đều nhau là thông dụng nhất.
Chu kỳ hội Mộc–Thổ: đúng đến đâu
Người ta hay nói 20 năm một vận ứng với chu kỳ hội Mộc–Thổ: khoảng 19,86 năm sao Mộc và sao Thổ lại gặp nhau trên bầu trời một lần. Ba lần hội khoảng 59,6 năm, gần một vòng giáp 60 năm. Sự gần đúng này là có thật và đáng chú ý.
Các lần hội gần đây là 1901, 1921, 1940–41, 1961, 1980–81, 2000 và 2020; lần tới khoảng cuối năm 2040. So với mốc vận (1904, 1924, 1944, 1964, 1984, 2004, 2024, 2044), các lần hội đều rơi trước mốc vận chừng 2–4 năm, và độ lệch thay đổi dần vì 19,86 không bằng 20. Qua nhiều vòng 180 năm, hai chu kỳ sẽ trượt khỏi nhau.
Nói đúng mức:
- Có sự gần đúng về độ dài giữa vận 20 năm và chu kỳ hội Mộc–Thổ.
- Không có văn bản Huyền Không kinh điển nào định nghĩa vận bằng hội Mộc–Thổ. Mốc 1864 là mốc lịch (năm Giáp Tý), không phải ngày hội hành tinh.
- Vì vậy không thể nói Tam Nguyên Cửu Vận "là" chu kỳ thiên văn. Nó là chu kỳ lịch, có thể đã được gợi ý bởi bầu trời.
Chỗ hay hiểu nhầm
- "Vận 9 bắt đầu Tết 2024": theo Huyền Không, mốc là Lập Xuân 2024 (4/2/2024).
- "Nhà cũ tự đổi sang vận mới": theo đa số phái, nhà giữ tinh bàn của vận lúc xây cho đến khi sửa lớn; các phái bất đồng về thế nào là "sửa lớn".
- Tam nguyên trong Kỳ Môn khác. Kỳ Môn Độn Giáp cũng có "thượng, trung, hạ nguyên" nhưng là ba nhóm 5 ngày trong mỗi tiết khí, không phải 60 năm.
Xem thêm Lạc Thư và Tuế tinh và Thái Tuế.