Thư viện Polaris☯ Hỏi Thầy HuyềnTử Vi viên (紫微垣) là vùng sao bao quanh cực Bắc của bầu trời, được thiên văn Trung Hoa coi là cung điện của Thiên Đế. Nó là một trong tam viên (ba "bức tường thành" trên trời), và là nguồn của chữ "Tử Vi" trong tên môn Tử Vi Đẩu Số.
Tam viên
Thiên văn Trung Hoa chia bầu trời thành tam viên và 28 tú:
| Viên | Vị trí | Hình dung |
|---|---|---|
| Tử Vi viên | Quanh cực Bắc | Cung cấm của Thiên Đế |
| Thái Vi viên | Vùng chòm Sư Tử, Xử Nữ, Hậu Phát | Triều đình, nơi họp bá quan |
| Thiên Thị viên | Vùng chòm Xà Phu, Cự Xà, Vũ Tiên | Chợ trời |
Hệ tam viên hoàn chỉnh được ghi trong bài Bộ Thiên ca (khoảng đời Tùy, Đường). Trước đó, Sử Ký – Thiên Quan thư của Tư Mã Thiên đã gọi vùng này là "Trung cung" và mô tả sao Thiên Cực, nơi thần Thái Nhất ngự.
Thành phần
Tử Vi viên có hai dãy sao làm "tường thành": tả viên tám sao và hữu viên bảy sao, ôm lấy vùng cực. Bên trong có:
- Bắc Cực ngũ tinh: Thái Tử, Đế, Thứ Tử, Hậu Cung, Thiên Xu. Sao Đế (β Tiểu Hùng, Kochab) được coi là ngôi của Thiên Đế.
- Câu Trần: sao Câu Trần nhất chính là Polaris (α Tiểu Hùng), sao Bắc Cực ngày nay.
- Các chòm "quan lại" khác như Thiên Ất, Thái Ất, Hoa Cái, Lục Giáp...
Bắc Đẩu nằm sát ngay bên ngoài, và được coi là cỗ xe của Thiên Đế đi tuần (xem Bắc Đẩu thất tinh).
Vì sao "sao Bắc Cực" thay đổi
Trục Trái Đất xoay chậm như con quay, một vòng khoảng 26.000 năm (hiện tượng tuế sai). Vì thế điểm cực trời dịch dần giữa các ngôi sao. Khoảng một nghìn năm trước Công nguyên, Kochab (sao Đế) ở gần cực hơn Polaris; ngày nay Polaris gần cực nhất. Điều này giải thích vì sao người xưa đặt ngôi Thiên Đế ở sao Đế chứ không phải ở Polaris.
Liên quan tới Tử Vi Đẩu Số
Tên môn Tử Vi Đẩu Số ghép từ "Tử Vi" (vùng cực, ngôi đế) và "Đẩu" (Bắc Đẩu, Nam Đẩu). Sao Tử Vi trên lá số được coi là "đế tinh", vua của các sao, đúng như vai trò của vùng cực trên trời.
Nhưng chỉ là mượn tên và ý tượng. Sao Tử Vi trên lá số được an từ cục ngũ hành và ngày sinh âm lịch (xem Cách an sao Tử Vi), không ứng với một ngôi sao thật nào trong Tử Vi viên, và không lấy từ vị trí trời lúc sinh.
Chỗ hay hiểu nhầm
- "Sao Tử Vi là sao Bắc Cực": không có sách cổ nào đồng nhất sao Tử Vi của Đẩu Số với Polaris. Tử Vi viên là cả một vùng trời.
- "Tử Vi viên" khác "Tử Vi Đẩu Số": một là khái niệm thiên văn có từ thời cổ, một là môn luận mệnh hình thành muộn (thường gán cho Trần Đoàn đời Tống, nhưng điều đó chưa được chứng minh).
- Trong phong thủy, cụm "Tử Vi viên" còn dùng để chỉ một dạng thế đất "tam viên", là nghĩa chuyển, không phải thiên văn.
Xem thêm Tử Vi Đẩu Số là gì và Tuế tinh và Thái Tuế.