Thư viện Polaris☯ Hỏi Thầy HuyềnBắc Đẩu thất tinh (北斗七星) là bảy ngôi sao sáng xếp thành hình cái gáo (đẩu) trong chòm Đại Hùng (Ursa Major) ở bầu trời phương Bắc. Thiên văn Trung Hoa coi nó là "cỗ xe của Thiên Đế", và nó là nguồn tên của nhiều sao trong Tử Vi Đẩu Số lẫn cửu tinh phong thủy.
Bảy sao: tên thiên văn và tên Đạo giáo
Mỗi sao có hai bộ tên: tên trong sách thiên văn và tên trong kinh sách Đạo giáo (dùng cho thuật số).
| Thứ tự | Tên thiên văn | Tên Đạo giáo | Tên Bayer | Tên phương Tây |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Thiên Xu (天樞) | Tham Lang | α UMa | Dubhe |
| 2 | Thiên Tuyền (天璇) | Cự Môn | β UMa | Merak |
| 3 | Thiên Cơ (天璣) | Lộc Tồn | γ UMa | Phecda |
| 4 | Thiên Quyền (天權) | Văn Khúc | δ UMa | Megrez |
| 5 | Ngọc Hành (玉衡) | Liêm Trinh | ε UMa | Alioth |
| 6 | Khai Dương (開陽) | Vũ Khúc | ζ UMa | Mizar |
| 7 | Dao Quang (搖光) | Phá Quân | η UMa | Alkaid |
Bốn sao đầu (1–4) làm thành lòng gáo, gọi là "khôi"; ba sao sau (5–7) là cán gáo, gọi là "tiêu" hay "bính". Nối sao 2 qua sao 1 rồi kéo dài khoảng năm lần sẽ gặp sao Bắc Cực, mẹo tìm phương Bắc quen thuộc.
Lưu ý: sao thứ ba tên Thiên Cơ (天璣, viên ngọc) khác hẳn sao Thiên Cơ (天機, cơ mưu) trong Tử Vi. Tiếng Việt đọc giống nhau nhưng chữ Hán khác.
Tả Phụ, Hữu Bật: "bảy hiện hai ẩn"
Đạo giáo nói Bắc Đẩu có chín sao: bảy sao trên, thêm Tả Phụ (còn gọi Động Minh) và Hữu Bật (Ẩn Nguyên), gọi là "thất hiện nhị ẩn". Sao Phụ (輔) thường được đồng nhất với Alcor (80 UMa), ngôi sao mờ nằm sát Khai Dương mà mắt tinh mới thấy. Sao Bật thì không có ngôi sao nào được xác định chắc chắn. Có học giả cho rằng "chín sao Bắc Đẩu" là phần thêm của thuật gia đời sau, còn thiên văn cổ chỉ có bảy sao và sao Phụ.
Dùng trong các môn
- Tử Vi Đẩu Số: tên môn học có chữ "Đẩu" là vì thế. Theo cách phân loại phổ biến, nhóm sao Bắc Đẩu gồm Tham Lang, Cự Môn, Lộc Tồn, Văn Khúc, Liêm Trinh, Vũ Khúc, Phá Quân, cùng Tả Phụ, Hữu Bật và Kình Dương, Đà La. Đối lại là nhóm Nam Đẩu; còn Tử Vi, Thái Dương, Thái Âm thường xếp riêng là "trung thiên".
- Huyền Không: chín sao từ Nhất Bạch đến Cửu Tử mang tên Bắc Đẩu theo đúng thứ tự trên: 1 Tham Lang, 2 Cự Môn... 7 Phá Quân, 8 Tả Phụ, 9 Hữu Bật (xem Cửu tinh Huyền Không).
- Đạo giáo: Bắc Đẩu "chủ tử" (giữ sổ chết), Nam Đẩu "chủ sinh". Lễ bái Đẩu, bộ Cương đạp Đẩu đều từ đây.
Chỗ hay hiểu nhầm
- Vị trí sao trên lá số không phải vị trí sao thật. Tham Lang, Vũ Khúc... trên lá số Tử Vi được an từ ngày giờ âm lịch, không lấy từ chỗ chòm Đại Hùng đứng lúc bạn sinh. Tử Vi chỉ mượn tên.
- Hai chòm an sao không trùng nhóm Bắc/Nam Đẩu. Chòm Tử Vi trên lá số gồm cả Thiên Cơ, Thiên Đồng (Nam Đẩu) lẫn Vũ Khúc, Liêm Trinh (Bắc Đẩu). Xem bài Tứ Hóa có "hàm số" không.
- "Bắc Đẩu" khác "sao Bắc Cực". Bắc Đẩu quay quanh cực; sao Bắc Cực (Polaris) thuộc chòm Tiểu Hùng, nằm trong vùng Tử Vi viên.
Xem thêm 14 chính tinh Tử Vi và Cách an sao Tử Vi.