Thương Quan trong Bát Tự là gì? Thương Quan cách và các tổ hợp

Thương Quan trong Bát Tự là thần do nhật chủ (can ngày sinh) sinh ra và khác âm dương với nhật chủ. Ví dụ nhật chủ Giáp Mộc (dương) thì Đinh Hỏa (âm) là Thương Quan, vì Mộc sinh Hỏa. Tên gọi "thương quan" nghĩa đen là làm tổn thương Quan: Thương Quan khắc thẳng vào Chính Quan, nên nó nổi tiếng là thần "khó chịu" nhất trong mười thần.

Nhưng Thương Quan không phải sao xấu. Tử Bình Chân Thuyên mở chương bàn về nó bằng ý: Thương Quan tuy không phải cát thần, nhưng thực là tú khí (khí tinh hoa), nên văn nhân học sĩ phần nhiều ra từ Thương Quan cách. Bài này đi từ định nghĩa, cách đọc, bốn tổ hợp kinh điển, cách cục theo Chân Thuyên, đến một lá số chạy thật và số liệu đếm trên hơn 260 nghìn lá số.

Thương Quan là gì: tra từ nhật chủ

Trong năm nhóm thập thần, nhóm "nhật chủ sinh ra" gọi là Thực Thương. Cùng dấu âm dương với nhật chủ là Thực Thần, khác dấu là Thương Quan. Bảng dưới sinh trực tiếp từ hàm tính thập thần của trang lập lá số Bát Tự, kèm địa chi có Thương Quan làm bản khí (chữ chính trong tàng can):

Nếu chưa biết cách lập tứ trụ và tìm nhật chủ của mình, xem bài Bát Tự Tứ Trụ là gì; trên trang lá số Bát Tự, thập thần của mọi can và tàng can đã được ghi sẵn.

Có một chi tiết làm rõ vì sao Thương Quan "đánh" Quan mạnh hơn Thực Thần. Thương Quan khác dấu nhật chủ, Chính Quan cũng khác dấu nhật chủ, nên Thương Quan và Chính Quan cùng dấu với nhau. Trong ngũ hành, khắc cùng dấu được coi là khắc gắt nhất. Lấy nhật chủ Giáp: Đinh (Hỏa âm) khắc Tân (Kim âm), đúng kiểu một đòn trúng đích. Thực Thần (Bính, Hỏa dương) cũng khắc Kim, nhưng khắc cùng dấu thì lại rơi vào Canh, tức Thất Sát. Vì thế mới có cặp câu "Thương Quan kiến Quan" và "Thực Thần chế Sát".

Thương Quan thường được đọc thế nào

Thực Thương là cái nhật chủ cho đi: lời nói, tài năng, sản phẩm, cách thể hiện mình. Trong đó Thương Quan là phần sắc, nhanh, không chịu khuôn. Những nét người luận Bát Tự thường gán cho Thương Quan nổi bật:

• Tài hoa, biểu đạt mạnh. Nói hay, viết hay, có óc thẩm mỹ, thích sáng tạo cái mới.
• Phản biện, không chịu ép. Dễ thấy chỗ sai của quy tắc và người đứng trên, dễ nói thẳng.
• Tự tin, đôi khi kiêu. Biết mình giỏi, ít kiên nhẫn với người chậm.
• Ghét gò bó. Hợp nghề tự do, sáng tạo, kỹ thuật, pháp lý, truyền thông hơn là nề nếp hành chính.

Về lục thân, sách cũ coi Thực Thương là con cái của nữ, còn Chính Quan là chồng. Từ đó sinh ra lời đồn "nữ có Thương Quan là khắc chồng". Đây là đọc máy móc một quy ước gia đình thời phong kiến, chưa kể bỏ qua toàn bộ phần còn lại của lá số. Đọc thêm phần cẩn trọng ở bài thập thần trong Bát Tự.

Một lưu ý quan trọng: những "nét tính cách" trên là cách đọc truyền thống và cách diễn giải phổ biến hiện nay, chưa có nghiên cứu nào chứng minh chúng ứng với tính cách thật.

Thương Quan vượng, Thương Quan nhược

Thương Quan làm hao khí nhật chủ (ta sinh ra nó thì ta mất sức). Vì vậy tác dụng của nó tùy nhật chủ khỏe hay yếu, như đã giải thích ở bài thân vượng thân nhược và dụng thần:

• Thân vượng, Thương Quan vừa phải: năng lượng dư được "tiết tú", tức thoát ra thành tài năng. Đây là thế được khen nhiều nhất.
• Thân nhược, Thương Quan nặng: nhật chủ bị rút sức, sách gọi là tiết khí quá độ. Cần Ấn sinh thân và chế Thương Quan.
• Thương Quan quá yếu hoặc bị chế hết: tài biểu đạt bị kìm, người ta hay nói "có ý mà không nói ra được".

Số liệu từ mô hình của trang cho thấy điều này rõ. Trong các lá số mà nguyệt lệnh định ra Thương Quan cách, 64% rơi vào vùng thân nhược (tỷ lệ phù trợ dưới 44%), điểm trung bình chỉ 39,3%. Điều đó dễ hiểu: tháng sinh thuộc hành mà nhật chủ sinh ra thì nhật chủ đang ở mùa hao khí. Cũng vì thế mà tổ hợp "Thương Quan bội Ấn" quan trọng đến vậy.

Bốn tổ hợp kinh điển của Thương Quan

Thương Quan kiến Quan

Thương Quan và Chính Quan cùng có mặt, nhất là cùng lộ trên thiên can. Câu khẩu quyết quen thuộc "Thương Quan kiến Quan, vi họa bách đoan" (gặp Quan thì sinh trăm mối họa) được truyền rất rộng. Người ta hay đọc thành va chạm với cấp trên, kiện tụng, thị phi, hoặc với nữ là trục trặc hôn nhân.

Nhưng câu ấy cần đọc có điều kiện. Thứ nhất, nếu có Ấn đứng giữa chế Thương Quan, xung đột được hóa giải. Thứ hai, Chân Thuyên nêu một ngoại lệ nổi tiếng: Thương Quan dùng Quan thì "cách khác không dùng, riêng Kim Thủy thì hợp". Đó là nhật chủ Canh, Tân sinh mùa đông (Thủy là Thực Thương): lá số lạnh, cần Hỏa sưởi ấm, mà Hỏa lại chính là Quan Sát. Đây là chỗ cách cục gặp điều hậu.

Thương Quan bội Ấn (phối Ấn)

"Bội" là đeo, "Ấn" là con dấu: Thương Quan đeo ấn. Ấn khắc Thương Quan và sinh nhật chủ, một mũi tên trúng hai đích. Chân Thuyên viết ý: Ấn chế được Thương Quan nên quý. Tổ hợp này hợp nhất với lá số Thương Quan nặng, thân nhược.

Trong dữ liệu của trang, Thương Quan cách có Ấn lộ ở can thì điểm phù trợ trung bình lên 44,5% và tỷ lệ thân nhược giảm còn 48%. Không có Ấn lộ thì điểm trung bình 34,8% và 77% là thân nhược. Mô hình không biết gì về "bội Ấn", nó chỉ cộng điểm ngũ hành, nhưng kết quả vẫn khớp với lý do sách cổ đưa ra.

Điều kiêng của Thương Quan bội Ấn là gặp Tài mạnh, vì Tài khắc Ấn (Tài phá Ấn). Phần luận vận của Chân Thuyên cũng nói ý này: Thương Quan bội Ấn đi vận Quan Sát và Ấn thì tốt, vận Tài thì xấu.

Thương Quan sinh Tài

Thương Quan sinh Tài, Tài lại sinh Quan. Chân Thuyên coi đây là lối "chuyển hung thành cát", lợi nhất, với điều kiện thân mạnh có gốc. Ý đời thường: tài năng biến thành tiền, sản phẩm bán được. Nếu thân nhược mà Thương Quan và Tài đều nặng, nhật chủ bị hai lớp rút sức, lúc đó Tài lại thành gánh nặng.

Thương Quan thương tận

"Thương tận" là làm tổn thương đến tận cùng: Thương Quan mạnh, Quan bị khắc sạch, cả lá số không còn chữ Quan nào, kể cả trong tàng can. Sách xưa coi thế này là quý vì nó thuần: không còn cảnh Thương Quan và Quan giằng co. Cách hiểu cụ thể có chỗ khác nhau. Có người đòi Quan phải vắng hẳn cả lá số lẫn đại vận; có người chỉ cần Quan không lộ và không có gốc. Cũng có người hiểu theo hướng Thương Quan được tiết sạch sang Tài. Khi đọc một bài về "thương tận", hãy xem tác giả dùng nghĩa nào.

Thương Quan cách theo Tử Bình Chân Thuyên

Theo Chân Thuyên, cách cục lấy từ nguyệt lệnh (chi tháng): xem bản khí của chi tháng, hoặc can tàng trong chi tháng mà lộ lên thiên can. Nếu đó là Thương Quan thì gọi là Thương Quan cách. Sách xếp Thương Quan vào bốn thần "bất thiện" (Sát, Thương, Kiếp, Nhận), loại cần nghịch dụng, tức chế ngự hoặc chuyển hóa chứ không nuôi thêm. Bàn kỹ hơn về chữ "dụng thần" theo nghĩa này ở bài dụng thần không phải thần may mắn.

Chân Thuyên nhận xét Thương Quan cách biến hóa nhiều hơn các cách khác, nên phải "xét khí hậu, lường mạnh yếu, xem hỷ kỵ, coi thuần tạp". Các lối thành cách được nêu trong chương ấy, tóm lại:

Sách còn nói hai trường hợp "tú trong tú": Mộc mùa hè gặp Thủy, Kim mùa đông gặp Hỏa. Cả hai đều là Thương Quan được điều hòa đúng khí hậu.

Lưu ý: trang này chưa tự xác định cách cục. Trên lá số Bát Tự bạn thấy được thập thần của can tháng và tàng can chi tháng, đủ để tự xét theo quy tắc trên.

Ví dụ chạy thật: một ngày, sáu giờ sinh, sáu cục diện

Lá số giả định: nam sinh ngày 10/9/1988 (âm lịch 30/7/1988), chạy bằng hàm lapBatTu của trang. Ba trụ đầu là Mậu Thìn, Tân Dậu, Mậu Thìn. Nhật chủ Mậu Thổ, sinh tháng Dậu. Dậu chỉ tàng Tân, và Tân lộ ngay can tháng, nên đây là Thương Quan cách rõ ràng. Can năm Mậu là Tỷ Kiên. Hai chữ Thìn đều tàng Ất (Chính Quan) và Quý (Chính Tài).

Chỉ đổi giờ sinh, trụ giờ đổi và cục diện đổi theo:

Đọc vài điểm:

• Giờ 6h (Ất Mão): Tân ở can tháng khắc Ất ở can giờ, lại thêm chi Mão xung chi Dậu. Chân Thuyên coi hình xung là điều kỵ của Quan. Đây là cục diện "Thương Quan kiến Quan" điển hình, thân lại nhược.
• Giờ 10h (Đinh Tỵ): Đinh Hỏa chế Tân Kim và sinh Mậu Thổ, Tỵ còn tàng Bính, Mậu làm gốc. Điểm phù trợ nhảy từ 37% lên 55%. Đây là "Thương Quan bội Ấn".
• Giờ 0h và 22h: Tài lộ, nhưng thân chỉ 36–37%. Theo lý "Thương Quan sinh Tài cần thân mạnh", hai giờ này yếu thế.
• Không giờ nào thành "thương tận": Ất (Chính Quan) đã nằm sẵn trong hai chữ Thìn.

Chỗ thú vị nhất là giờ 10h. Vì điểm vượt ngưỡng 52%, trang gợi ý dụng thần Kim, Thủy, Mộc và coi Hỏa, Thổ là kỵ. Tức là theo phù ức, chính chữ Ấn vừa "cứu" lá số lại bị xếp vào kỵ. Còn theo cách cục, Ấn là chữ làm nên cách. Hai lối luận cho hai kết luận ngược nhau trên cùng một lá số, và 55% cũng là vùng sát ngưỡng mà mô hình kém chắc chắn nhất.

Lưu ý giờ 0h ở đây là giờ Tý sau nửa đêm nên vẫn thuộc ngày 10/9. Sinh 23h thì trang tính sang ngày 11/9; xem bài giờ Tý sớm, Tý muộn.

Bao nhiêu lá số có Thương Quan: đếm bằng code

Chúng tôi chạy hàm lập lá số của trang cho 262.980 lá số: mỗi ngày từ 1/1/1950 đến 31/12/2009, mỗi ngày 12 giờ sinh (một mốc cho mỗi canh giờ). "Lộ" nghĩa là xuất hiện ở can năm, can tháng hoặc can giờ. "Có mặt" là lộ hoặc nằm trong tàng can của bốn chi. "Cách" lấy theo nguyệt lệnh: ưu tiên can tàng trong chi tháng mà lộ lên can, không có thì lấy bản khí.

Con số 27,1% không có gì bí ẩn: mỗi vị trí can có 1/10 khả năng là một can cụ thể, ba vị trí thì xác suất có ít nhất một lần là 1 − 0,9³ ≈ 27,1%. Mười thần đều ra đúng con số ấy. Nghĩa là cứ hơn một phần tư số người có Thương Quan lộ, và gần ba phần tư có Thương Quan ở đâu đó trong lá số. Một thần phổ biến cỡ đó không thể tự nó là dấu hiệu "khắc chồng" hay "phá sự nghiệp".

Trong số lá số có Thương Quan lộ, khoảng một phần năm gặp Chính Quan cùng lộ, và khoảng 28% không có Chính Quan ở bất cứ đâu. Mẫu này chia đều theo ngày, không theo số người sinh thật mỗi năm.

Đọc Thương Quan cho tỉnh táo

• Xét toàn cục trước, tổ hợp sau. Câu "Thương Quan kiến Quan" chỉ có nghĩa khi đã biết thân mạnh hay yếu, có Ấn hay Tài đứng giữa không, và nguyệt lệnh là gì.
• Đừng dùng Thương Quan để dán nhãn người. Hơn một phần tư dân số có nó lộ trên can.
• Phân biệt hai nghĩa "dụng thần". Như ví dụ giờ 10h, lối phù ức và lối cách cục có thể nói ngược nhau.
• Chuyện hôn nhân, công việc, pháp lý là việc của đời thật. Đừng ra quyết định lớn chỉ vì một chữ trên lá số.

Câu hỏi thường gặp

Thương Quan trong Bát Tự là gì?

Thương Quan là thần do nhật chủ sinh ra và khác âm dương với nhật chủ, ví dụ Đinh với nhật chủ Giáp, Tân với nhật chủ Mậu. Nó tượng trưng cho tài năng, biểu đạt và tinh thần phản biện, và khắc Chính Quan.

Thương Quan cách là gì?

Là cách cục khi nguyệt lệnh (chi tháng) có Thương Quan làm bản khí, hoặc có Thương Quan tàng trong chi tháng lộ lên thiên can. Theo Tử Bình Chân Thuyên, cách này thành nhờ dùng Tài, bội Ấn, dùng Sát Ấn, hoặc dùng Quan nếu là Kim Thủy Thương Quan.

Thương Quan kiến Quan có phải lúc nào cũng xấu?

Không. Nếu có Ấn chế Thương Quan, hoặc lá số Kim Thủy Thương Quan sinh mùa đông cần Hỏa sưởi ấm, thì gặp Quan lại được coi là tốt. Cần xét cả thân vượng nhược và vị trí các chữ.

Thương Quan thương tận nghĩa là gì?

Là khi Thương Quan mạnh và cả lá số không còn chữ Quan nào, nên không còn cảnh hai bên giằng co. Sách xưa coi là quý vì thuần, nhưng định nghĩa cụ thể (có tính tàng can và đại vận không) mỗi người một khác.

Thương Quan bội Ấn là gì?

Là lá số Thương Quan nặng có Ấn lộ: Ấn vừa sinh nhật chủ vừa khắc Thương Quan, giúp thân nhược đứng vững. Điều kiêng là Tài mạnh phá Ấn.

Nữ có Thương Quan có khắc chồng không?

Không thể kết luận như vậy. Hơn một phần tư số lá số có Thương Quan lộ trên can. Lục thân "Quan là chồng" là quy ước cũ, và một chữ không quyết định hôn nhân của ai.