Tàng can

Tàng can là những thiên can được coi là "ẩn" bên trong một địa chi. Mỗi chi chứa từ một đến ba can: can chính gọi là bản khí (khí chủ), các can phụ là trung khí và dư khí. Trong Bát Tự, tàng can là cầu nối giữa tám chữ nhìn thấy và các thập thần ẩn bên dưới.

Bảng tàng can 12 chi

Bảng dưới là bảng trang Huyền dùng (thứ tự: bản khí, trung khí, dư khí), cũng là bảng phổ biến nhất trong sách Tử Bình:

Có một quy luật dễ nhớ: bốn chi chính phương Tý, Mão, Dậu chỉ có một can (Ngọ có thêm Kỷ); bốn chi tứ mộ Thìn, Tuất, Sửu, Mùi đều có Thổ làm bản khí kèm "kho" của một hành (Thìn kho Thủy, Tuất kho Hỏa, Sửu kho Kim, Mùi kho Mộc); bốn chi tứ sinh Dần, Thân, Tỵ, Hợi chứa can của hành vừa "sinh ra" ở đó.

Dùng làm gì

• Tìm gốc cho nhật chủ. Can ngày "thông căn" (có gốc) khi chi nào đó tàng cùng hành với nó. Đây là bước đầu khi xét thân vượng nhược.
• Định cách cục. Theo Tử Bình Chân Thuyên, cách lấy từ chi tháng: can nào trong tàng can của nguyệt lệnh lộ lên các can trong tứ trụ thì lấy làm cách; không can nào lộ thì lấy bản khí. Xem Cách cục Bát Tự là gì.
• Đếm ngũ hành. Khi cân ngũ hành, mỗi chi không tính như một chữ đơn mà chia theo các can ẩn của nó.

Chỗ các sách khác nhau

Thành phần tàng can khá thống nhất, nhưng trọng số thì không. Có sách chia theo số ngày "tư lệnh" của từng can trong tháng (ví dụ Dần: Mậu 7 ngày, Bính 7 ngày, Giáp 16 ngày), có sách dùng tỉ lệ cố định kiểu 60–30–10. Mô hình chấm điểm của trang cho chi có một can tính khoảng 60% trọng số và chi hai can khoảng 85% (tức không quy về đúng 100%), điều này làm các tháng Tý, Mão, Dậu nhẹ đi đôi chút so với lối khác — đây là một lựa chọn mô hình, chưa phải chuẩn chung.

Tàng can cũng là lý do hai người cùng tám chữ "bề mặt" giống nhau gần hết vẫn có thể được đọc khác nhau: chỉ cần một chi khác là cả lớp can ẩn đổi theo. Xem thêm Nhật chủ là gì và Ngũ hổ độn.